Với lượng 104,5mm mưa đổ xuống thành phố Nagoya chỉ trong một giờ đồng hồ tối ngày 8-9, lượng mưa giờ lớn nhất kể từ khi Nhật Bản bắt đầu ghi chép số liệu khí tượng năm 1890. Điều này đang dấy lên nhiều lo ngại cho các đoàn thể thao châu Á hội tụ chuẩn bị tranh tài ASIAD 20.
Khi "hiệu quả" trở thành khe hở
Cầu bộ hành biến mất dưới dòng nước xiết. Nắp cống bật tung như những đài phun nước giữa lòng đô thị. Và tại khu container gỗ dựng tạm bên bến cảng Garden Wharf - nơi sẽ có 2.000 vận động viên trú ngụ vì Đại hội này không có làng vận động viên - khoảng 400 người phải rời đi trong đêm để tìm nơi cao hơn.
Đây là hình ảnh thu nhỏ của những rủi ro sẽ thử thách toàn bộ triết lý tổ chức mà Aichi-Nagoya 2026 đã theo đuổi suốt một thập kỷ chuẩn bị: tinh gọn, tiết kiệm, dựa vào cái có sẵn. Cơn mưa lịch sử vừa qua đã chạm đúng vào điểm nghẽn mong manh nhất của triết lý đó.
Cơ quan Khí tượng Nhật Bản phát cảnh báo lũ cấp 5 - mức cao nhất trong thang cảnh báo - cho sông Shonai chảy qua Gifu và Aichi. Khoảng 1,17 triệu người tại Nagoya nhận được chỉ thị khẩn cấp về an toàn. Tàu điện ngầm và xe buýt tê liệt tạm thời. Từ 2.700 đến 3.500 người phải sơ tán đến các trung tâm lánh nạn, trong đó có tòa thị chính thành phố. Nước cũng rò rỉ vào một số địa điểm thi đấu, khiến vài mái nhà bị dột.
Nhật Bản vốn quen với mưa lớn. Điều đáng nói là nó rơi trúng vào đúng mắt xích yếu nhất trong kế hoạch hậu cần của ASIAD 20: quyết định không xây làng vận động viên truyền thống. Ban tổ chức từng cân nhắc dựng làng tại trường đua ngựa Nagoya, nhưng rút lại vì chi phí vật liệu xây dựng quá cao.
Thay vào đó, khoảng 4.000-5.000 vận động viên được bố trí ở trên du thuyền Costa Serena neo tại cảng Kinjo, 2.000 người khác ở trong các "biệt thự container" bằng gỗ tại Garden Wharf, còn lại rải rác trong các khách sạn khắp tỉnh Aichi.
Đây là lựa chọn từng vấp phải phản ứng từ chính một số thành viên trong Hội đồng Olympic châu Á, vì cho rằng nó đi ngược tinh thần cộng cư vốn là bản sắc của các kỳ Đại hội thể thao lớn.
Nagoya gọi đó là sự thực dụng cần thiết, sau khi ngân sách tổ chức phình to từ khoảng 85 tỷ yên (khoảng 550 triệu USD) ước tính ban đầu lên tới 140,5 tỷ yên — gần gấp đôi.
Ban tổ chức từng thẳng thắn thừa nhận: "Chúng tôi không thể giả vờ mình giống Hàng Châu", ý nói không thể sao chép quy mô hoành tráng của Trung Quốc năm 2022, mà phải tận dụng tối đa cơ sở vật chất cũ và kinh nghiệm từ Olympic Tokyo 2020 để tổ chức "một cách hiệu quả và hợp lý".
Logic tiết kiệm ấy đã vận hành trơn tru trên giấy tờ. Nhưng một cơn mưa kỷ lục đã cho thấy: khi bạn thay thế một công trình kiên cố bằng những đơn vị lắp ghép tạm thời đặt sát mép nước, bạn cũng đang đặt cược vào thời tiết.
Vết thương cũ, phép thử mới
Thực ra, rủi ro này không phải điều bất ngờ với chính người tổ chức. Vì Đại hội diễn ra vào cuối mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương, ban tổ chức đã chuẩn bị sẵn các phương án ứng phó khẩn cấp cho trường hợp phải sơ tán vận động viên khỏi du thuyền vì bão hoặc sóng thần. Nói cách khác, họ biết trước sẽ có ngày phải dùng đến kịch bản dự phòng ấy, chỉ là không ngờ nó đến sớm đến vậy, ngay trước cả lễ khai mạc.
Phản ứng chính thức từ chính quyền thành phố nghiêng về trấn an. Thị trưởng Nagoya khẳng định với báo giới rằng tình trạng các VĐV đều an toàn và tin rằng Đại hội "không có vấn đề gì" để diễn ra đúng kế hoạch. Theo đó, không có thiệt hại nghiêm trọng về người tại các khu vực liên quan đến Đại hội, và 400 VĐV sơ tán đã trở lại nơi ở chỉ hai giờ sau đó.
Thế nhưng, tình hình hiện tại khác xa với bối cảnh khi đại hội bắt đầu sau hơn một tuần nữa. Cơ quan khí tượng Nhật Bản cũng dự báo mưa lớn tiếp tục kéo dài qua khu vực Tokai, Kinki, Shikoku và Kanto-Koshin trong những ngày tới, khi một áp thấp nhiệt đới hòa vào dải hội tụ nhiệt đới di chuyển lên phía đông bắc. Cơn mưa đêm 8-9 rất có thể không phải là phép thử duy nhất và số lượng người, cơ sở phải ứng cứu sẽ lớn gấp hàng chục lần hiện tại.
10 ngày nữa, ngọn đuốc ASIAD 20 sẽ được thắp sáng tại Paloma Mizuho Stadium, nơi vài giờ trước đó nước mưa còn tràn qua mái. Ban tổ chức có quyền tự tin rằng cơ sở hạ tầng đã vượt qua thử thách đầu tiên.
Nhật Bản từng chứng minh khả năng ứng phó thiên tai thuộc hàng chuẩn mực thế giới. Nhưng bài kiểm tra thực sự cho ASIAD 20 Aichi-Nagoya 2026 có lẽ vẫn còn ở phía trước.
