Thể thao Việt Nam nhìn từ ASIAD 20 - Bài 3: SEA Games không là thước đo duy nhất

Hụt hơi ở đấu trường châu Á

SEA Games 33 năm 2025 khép lại với 87 HCV, 81 HCB và 112 HCĐ, giúp thể thao Việt Nam tiếp tục đứng trong nhóm đầu khu vực. Trong đó, khoảng 50 HCV đến từ các môn Olympic, điển hình là điền kinh giành 12 HCV, bơi 6, bắn súng 5, rowing 4, taekwondo 4, thể dục dụng cụ 3; riêng môn vật thắng tới 10 trong số 12 nội dung tham dự - cho thấy Việt Nam có nền tảng mạnh ở Đông Nam Á. Nhưng khi đến ASIAD 20, hệ quy chiếu thay đổi hoàn toàn.

Chân chạy Nguyễn Thị Oanh là trường hợp dễ thấy nhất. Tại SEA Games 33, cô giành 3 HCV ở 5.000m, 10.000m và 3.000m vượt chướng ngại vật, nâng tổng số HCV SEA Games cá nhân lên 14. Nhưng tại ASIAD 20, Oanh chỉ đứng thứ 6 ở 10.000m với thành tích 33 phút 44 giây 92. Đó không phải câu chuyện riêng của một VĐV.

Điền kinh Việt Nam từ 12 HCV SEA Games chỉ giành 1 HCĐ tại ASIAD, ở nội dung tiếp sức hỗn hợp 4x400m. Bơi cũng phản ánh khoảng cách tương tự. Việt Nam có 6 HCV tại SEA Games 33, nhưng ở ASIAD, Nguyễn Huy Hoàng chỉ xếp thứ 7 nội dung 800m tự do.

Với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, bơi là môn có hệ thống đào tạo và chuẩn thành tích ở tầm thế giới. Một nhà vô địch Đông Nam Á vì thế phải bước vào một cuộc đua hoàn toàn khác khi lên châu lục.

Bắn súng có Trịnh Thu Vinh cùng đồng đội giành HCV 10m súng ngắn hơi nữ ở SEA Games 33, phá kỷ lục đại hội. Thu Vinh sau đó tiếp tục vô địch cá nhân. Nhưng ở ASIAD 20, cô xếp thứ 4 nội dung 25m súng ngắn nữ. Dù khoảng cách với huy chương rất nhỏ, nhưng nó thể hiện sự khắc nghiệt của mặt bằng châu Á.

Đáng chú ý hơn là vật. SEA Games 33 gần như trở thành sàn diễn riêng của đội tuyển Việt Nam khi 12 VĐV mang về 10 HCV. Nhưng vật châu Á là một thế giới khác khi Nhật Bản, Iran, Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Mông Cổ hay Trung Quốc có nhiều VĐV từng vô địch thế giới và Olympic.

Nguyễn Văn Khánh Phong của TDDC từng 2 lần vô địch SEA Games ở vòng treo và có HCB ASIAD 19, cũng phải đối mặt với ranh giới rất mỏng ở cấp độ châu Á. Khi độ khó, kỹ thuật và khả năng hoàn thiện bài thi đều được đẩy lên cao, chỉ một sai số nhỏ cũng đủ làm thay đổi thứ hạng.

Những dẫn chứng ấy cho thấy thực tế thành tích khu vực không thể là đơn vị đo lường tuyệt đối cho trình độ đỉnh cao.

HCV không cùng “giá”

SEA Games vẫn cần thiết với thể thao Việt Nam, do đây là nơi VĐV trẻ tích lũy kinh nghiệm, các đội tuyển kiểm tra lực lượng và duy trì vị thế trong khu vực. Nhưng thành tích tại sân chơi Đông Nam Á nên được đặt trong một hệ quy chiếu cao hơn. Một môn giành nhiều HCV SEA Games nhưng liên tục hụt hơi khi bước ra ASIAD, rõ ràng cần được nhìn nhận khác với những môn đã có VĐV tiệm cận trình độ châu lục.

Trưởng đoàn Thể thao Việt Nam Nguyễn Hồng Minh thừa nhận: “Đây là bài toán đã được nhìn thấy từ nhiều năm. Việt Nam có lực lượng tương đối đồng đều nên đủ sức cạnh tranh ở nhiều môn tại SEA Games, trong khi ASIAD đòi hỏi những VĐV thực sự đạt trình độ châu lục. Sự khác biệt còn nằm ở cách phân bổ nguồn lực”.

Ông Minh liên hệ câu chuyện của Thái Lan, Indonesia và một số quốc gia trong khu vực. Thay vì dàn trải để theo đuổi thứ hạng ở mọi môn tại SEA Games, họ tập trung mạnh hơn cho những môn Olympic cơ bản như điền kinh, bơi, bắn súng, cử tạ và những nội dung sở trường. Trong khi đó, Việt Nam vẫn cố gắng cân đối giữa duy trì thành tích SEA Games với mục tiêu ASIAD, Olympic, khiến nguồn lực dành cho nhóm trọng điểm chưa đủ chiều sâu.

ASIAD 20 cho thấy rõ khoảng cách ấy. Việt Nam giành 3 HCV, 3 HCB, 19 HCĐ, trong khi nhiều môn từng mang về hàng loạt HCV SEA Games không tạo được hiệu quả tương ứng ở cấp độ châu Á. Ngược lại, có những thành tích chưa phải HCV nhưng lại mang giá trị chuyên môn đáng kể. Trịnh Thu Vinh đứng thứ 4 nội dung 25m súng ngắn nữ; điền kinh giành HCĐ tiếp sức hỗn hợp 4x400m; Nguyễn Thị Tâm đoạt HCB boxing, Đinh Văn Tâm giành HCB wushu. Đó là những kết quả cần được đánh giá trong tương quan đối thủ và chuẩn thành tích châu lục.

Trưởng đoàn Nguyễn Hồng Minh nói rõ hơn: “Một hạn chế khác là VĐV Việt Nam chưa có nhiều cơ hội tập huấn, cọ xát quốc tế như đối thủ. Vì vậy, điều cần làm sau ASIAD không đơn giản là tăng số chuyến tập huấn, mà phải xác định đúng môn, đúng nội dung và đúng VĐV để đầu tư dài hạn”.

Thể thao Việt Nam vẫn cần HCV SEA Games, nhưng HCV khu vực không thể là thước đo duy nhất. Khi hướng tới Los Angeles 2028 và những kỳ ASIAD tiếp theo, giá trị của một chu kỳ đầu tư phải được đo bằng số VĐV tiến gần chuẩn Olympic, thứ hạng châu Á, vị trí thế giới và khả năng tranh chấp huy chương ở sân chơi lớn.