Khép lại hành trình hơn 2 tuần tranh tài tại Đại hội Thể thao châu Á 2026 (ASIAD 20), đoàn thể thao Việt Nam mang về 3 HCV, 3 HCB, 19 HCĐ, xếp hạng 20 toàn đoàn. Đằng sau con số 25 huy chương là khoảng cách ngày càng hiện rõ giữa thể thao Việt Nam với mục tiêu chinh phục đấu trường châu Á và thế giới.
Kỳ vọng không thành hiện thực
Trước ngày lên đường dự ASIAD 20 tại Nhật Bản, đoàn thể thao Việt Nam đặt mục tiêu giành từ 4 HCV trở lên. Rõ ràng, đây không phải mục tiêu quá cao nếu xét trên quy mô 348 vận động viên (VĐV) tham dự 33 môn và phân môn. Ngành thể thao kỳ vọng các mũi nhọn như bắn súng, điền kinh, karate, cầu mây... sẽ tạo đột phá, thậm chí bắn súng được giao nhiệm vụ giành từ 1-2 HCV.
Tuy nhiên, kỳ vọng không thành hiện thực. Sau hơn 2 tuần tranh tài, đoàn thể thao Việt Nam chỉ giành được 3 HCV đến từ cầu mây và karate. Trong đó, 2 tấm HCV của cầu mây ở nội dung đôi nữ và đồng đội 4 người nữ; 1 HCV karate ở nội dung kata đồng đội nữ. Qua đó giúp đoàn thể thao Việt Nam tránh một kỳ đại hội thất bại hoàn toàn về thành tích, nhưng vẫn không đủ để hoàn thành mục tiêu đề ra.
Đáng chú ý, đây cũng chính là những môn từng mang về HCV cho Việt Nam tại ASIAD 19-2023. Điều đó đồng nghĩa thể thao Việt Nam gần như chưa tạo ra được một điểm sáng mới sau 3 năm chuẩn bị. So với kỳ đại hội năm 2023, số HCV vẫn giữ nguyên ở mức 3, số HCĐ không thay đổi là 19, trong khi HCB giảm từ 5 xuống còn 3.
Sự thất vọng lớn nhất đến từ bắn súng. Tại ASIAD 19, đây là môn mang về 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ, trong đó có tấm HCV lịch sử của Phạm Quang Huy ở nội dung 10m súng ngắn hơi nam. Thế nhưng tại ASIAD 20, bắn súng chỉ giành được duy nhất 1 HCĐ đồng đội 10m súng ngắn hơi nữ. Các trụ cột như Trịnh Thu Vinh hay Phạm Quang Huy đều không thể bước lên bục huy chương cá nhân.
Trưởng đoàn thể thao Việt Nam dự ASIAD 20 Nguyễn Hồng Minh chia sẻ: “Quang Huy và Thu Vinh đều là những niềm hy vọng lớn, sở hữu đẳng cấp đã được khẳng định ở các giải châu Á và thế giới. Tuy nhiên, áp lực quá lớn từ sự kỳ vọng cùng sự căng thẳng tâm lý ở những viên đạn quyết định đã khiến các em không có được số điểm tốt. Trong môn bắn súng, chỉ một tích tắc mất tập trung hay nhịp thở không đều là cục diện đã thay đổi hoàn toàn".
Điền kinh hay bơi lội cũng trải qua một kỳ ASIAD không mấy nổi bật. Bơi lội "trắng tay" sau nhiều kỳ đại hội từng có dấu ấn, còn điền kinh chỉ có 1 HCĐ. Trong khi đó, Thái Lan giành tới 3 HCV, 2 HCB, 1 HCĐ để xếp thứ 4 toàn môn điền kinh. Singapore có 1 HCV, 1 HCB, còn Philippines sở hữu 1 HCV, 2 HCĐ điền kinh. Những con số ấy cho thấy khoảng cách giữa Việt Nam với các đối thủ Đông Nam Á đang bị nới rộng.
"Hụt hơi" ngay trong khu vực
Tại ASIAD 20, thể thao Việt Nam chỉ xếp thứ 20 chung cuộc, và thứ 5 trong số các quốc gia Đông Nam Á. Phía trên Việt Nam lần lượt là các đoàn Thái Lan, Indonesia, Malaysia và Philippines. Thái Lan tiếp tục chứng minh vai trò đầu tàu khu vực với 18 HCV, 13 HCB, 21 HCĐ, đứng thứ 7 toàn châu Á. Malaysia giành 9 HCV, Indonesia có 5 HCV, còn Philippines sở hữu 4 HCV.
Khoảng cách không chỉ nằm ở số lượng mà quan trọng hơn là chất lượng huy chương. Nhiều quốc gia trong khu vực đã chấp nhận thu hẹp phạm vi đầu tư để tập trung nguồn lực cho các môn có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Họ không chạy theo số lượng huy chương tại SEA Games mà hướng đến giá trị chuyên môn ở ASIAD và Olympic. Trong số 18 HCV của Thái Lan, có tới 10 HCV thuộc các môn Olympic như điền kinh, boxing, taekwondo hay cầu lông. Indonesia giành HCV ở bắn cung, cầu lông và cử tạ.
Malaysia có HCV xe đạp lòng chảo. Singapore vô địch điền kinh, còn Philippines giành HCV ở điền kinh, taekwondo và thể dục dụng cụ. Ngược lại, Việt Nam chỉ giành huy chương ở nhóm môn Olympic với kết quả khá khiêm tốn, gồm: 1 HCB boxing, cùng các HCĐ ở điền kinh, rowing, canoeing, bắn súng và cử tạ.
Khoảng cách với các cường quốc thể thao châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc... vốn đã lớn, nhưng điều đáng lo hơn là khoảng cách với chính những đối thủ Đông Nam Á cũng đang ngày càng rõ nét. Các nền thể thao trong khu vực đã chuyển mình bằng khoa học thể thao, chiến lược đầu tư có trọng tâm. Trong khi đó, Việt Nam vẫn loay hoay tìm lời giải cho bài toán thành tích ở những môn Olympic cốt lõi.
Theo Trưởng đoàn thể thao Việt Nam dự ASIAD 20 Nguyễn Hồng Minh, vị thế của thể thao Việt Nam đang có phần hụt hơi so với các quốc gia Đông Nam Á như Thái Lan, Malaysia, Philippines, Indonesia. Nhiều bộ môn trọng điểm như điền kinh, bơi, đua thuyền hay cử tạ gặp rất nhiều thử thách trước các đối thủ vượt trội và chưa thể tạo nên sự bứt phá. Đây là vấn đề cốt lõi mà ngành thể thao cần nhìn nhận, đúc rút để cải thiện trong thời gian tới.
Toàn bộ 3 HCV của Việt Nam giành được tại ASIAD 20 đều thuộc các nội dung tập thể và không nằm trong chương trình Olympic 2028. Đáng nói là mục tiêu xuyên suốt nhiều năm qua là hướng đến những môn Olympic thì thành công lớn nhất của đoàn lại đến từ các môn nằm ngoài hệ thống thi đấu Olympic.
