Những “mỏ vàng” quen thuộc
Tại ASIAD 20, 3 HCV của Việt Nam đến từ những nội dung tập thể và không thuộc chương trình Olympic Los Angeles 2028. Trong đó, karate mở hàng với chức vô địch kata đồng đội nữ của Nguyễn Ngọc Trâm, Bùi Ngọc Nhi và Hoàng Thị Thu Uyên - bảo vệ thành công ngôi vô địch từng giành tại ASIAD 19. Hai HCV còn lại thuộc về cầu mây nữ ở nội dung đôi nữ và đội 4 người.
Đây là những thành tích đáng ghi nhận, bởi để đứng trên đỉnh ASIAD, VĐV Việt Nam phải vượt qua những đối thủ hàng đầu châu lục. Đặc biệt, cầu mây nữ tiếp tục khẳng định vị thế trong cuộc cạnh tranh trực tiếp với Thái Lan.
Tuy nhiên, nếu xem ASIAD là một nấc thang hướng tới Olympic thì cơ cấu 3 HCV lại đặt ra vấn đề: karate không có mặt tại Olympic 2028 và cầu mây cũng vậy. Trong khi các môn Olympic được kỳ vọng như bắn súng, điền kinh, rowing, canoeing, cử tạ, boxing... lại không giành được HCV.
Nghịch lý này từng xuất hiện tại ASIAD 19 và sau 3 năm vẫn chưa thay đổi nhiều. Việt Nam vẫn có những “mỏ vàng” ở đấu trường châu Á nhưng chưa chuyển hóa được đầu tư vào các môn Olympic thành HCV ASIAD.
Ở thứ hạng thấp hơn là HCĐ, bức tranh có phần tích cực. Rowing mang về nhiều huy chương ở các nội dung khác nhau. Canoeing, cử tạ, bắn súng đồng đội 10m súng ngắn hơi nữ đều có HCĐ; điền kinh về hạng 3 tiếp sức hỗn hợp 4x400m. Điều đó cho thấy Việt Nam không hoàn toàn đứng ngoài cuộc cạnh tranh ở các môn Olympic. Vấn đề là khoảng cách từ vị trí thứ ba lên ngôi vô địch vẫn rất lớn.
Khi ngôi sao xuống phong độ
Tại ASIAD 19, Phạm Quang Huy giành HCV 10m súng ngắn hơi nam; Trịnh Thu Vinh cũng đã chứng minh khả năng cạnh tranh quốc tế. Vì thế, bắn súng được kỳ vọng mang về từ 1-2 HCV tại ASIAD 20. Thế nhưng, kết quả cuối cùng chỉ là 1 HCĐ đồng đội 10m súng ngắn hơi nữ.
Khi Quang Huy, Thu Vinh không đạt được kết quả tốt nhất ở nội dung cá nhân, thành tích toàn đội lập tức giảm mạnh. Bắn súng Việt Nam đã có VĐV đủ khả năng cạnh tranh ở ASIAD, Olympic và các giải quốc tế. Điều cần thiết là một lực lượng kế cận đủ mạnh để thành tích của cả môn không phụ thuộc quá lớn vào phong độ của một hoặc hai người.
Tương tự, tấm HCĐ điền kinh nội dung tiếp sức hỗn hợp 4x400m của Tạ Ngọc Tưởng, Quách Thị Lan, Lê Ngọc Phúc và Nguyễn Thị Ngọc là kết quả đáng khích lệ. Nhưng với một môn cơ bản, chỉ 1 HCĐ vẫn là thành tích khiêm tốn, nhất là khi các đối thủ Đông Nam Á như Thái Lan giành 3 HCV, 2 HCB, 1 HCĐ ở nhiều nội dung.
Riêng wushu tiếp tục đóng góp huy chương, trong đó có HCB của Đinh Văn Tâm. Đây vẫn là một trong những môn có khả năng cạnh tranh ổn định của Việt Nam tại ASIAD, nhưng wushu chưa phải môn Olympic.
Tấm HCB boxing lại cho thấy một hướng đi đáng chú ý. Với môn có mức cạnh tranh cao và nằm trong hệ thống Olympic, việc có VĐV tiến sâu tại ASIAD mang giá trị lớn hơn việc cộng thêm một huy chương vào bảng tổng sắp. Những nhân tố như vậy cần được xác định là trọng điểm cho chu kỳ tiếp theo.
Xây "móng" thay vì chờ... điểm rơi
Những chiếc huy chương tại ASIAD 20 đã nói lên hai mặt của thể thao Việt Nam. Một mặt, Việt Nam vẫn có những thế mạnh ở cầu mây nữ và karate kata đủ sức đứng trên đỉnh châu Á. Các môn rowing, boxing, bắn súng, canoeing, cử tạ hay điền kinh vẫn xuất hiện những nhân tố có khả năng cạnh tranh.
Mặt khác, thành tích đỉnh cao vẫn phụ thuộc khá nhiều vào một số cá nhân, nội dung sở trường và điểm rơi của từng kỳ đại hội. Khi một vài VĐV chủ lực không đạt phong độ, rất khó tìm người khác lập tức thay thế.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu phải nhìn lại hiệu quả đầu tư. Không thể chỉ tính một môn được đầu tư bao nhiêu tiền hay có bao nhiêu VĐV tập huấn nước ngoài, mà phải đo bằng khoảng cách thành tích với nhóm đầu châu Á và thế giới. Một tấm HCĐ lặp lại qua nhiều kỳ ASIAD không đồng nghĩa với tiến bộ nếu đối thủ đã tiến nhanh hơn.
Thể thao Việt Nam vẫn cần giữ những môn có khả năng giành HCV ASIAD như cầu mây, karate hay wushu, song song với đó phải tạo được một tầng VĐV đủ mạnh ở các môn Olympic.
Một nền thể thao có nền tảng không thể mỗi kỳ đại hội lại chờ vài ngôi sao đạt đúng điểm rơi để hoàn thành chỉ tiêu. Nền tảng chỉ thực sự hình thành khi VĐV này sa sút có VĐV khác thay thế, thế hệ trước qua đỉnh đã có thế hệ sau tiếp nối và những tấm HCĐ hôm nay có lộ trình rõ ràng để trở thành HCB, HCV ngày mai.
Vì vậy, ASIAD 20 cho thấy Việt Nam có những điểm mạnh, nhưng nền móng cho mục tiêu vươn tới đỉnh cao châu Á và Olympic vẫn chưa đủ rộng, đủ dày.
Thể thao Việt Nam không xem nhẹ những môn thế mạnh ngoài Olympic. Cầu mây, karate hay wushu vẫn có giá trị tại ASIAD và cũng là những địa chỉ mà Việt Nam có khả năng cạnh tranh sòng phẳng với các cường quốc châu Á. Vấn đề là cần phân định rõ hai mục tiêu: đâu là lực lượng phục vụ đấu trường ASIAD và đâu là nhóm được tập trung để hướng tới Olympic.
