Chuẩn mực chuyên môn từ “dấu ấn FIFA”
Sự khác biệt cốt lõi của FIFA ASEAN Cup so với ASEAN Cup (tiền thân là AFF Cup) nằm ở tư cách pháp lý và hệ thống quản lý. Giải đấu này do FIFA trực tiếp điều hành và được xếp vào lịch thi đấu chính thức (FIFA Days). Điều này tạo ra một thay đổi mang tính quyết định: các câu lạc bộ trên toàn cầu bắt buộc phải nhả quân cho đội tuyển quốc gia. Trong nhiều thập kỷ, ASEAN Cup truyền thống luôn đối mặt với tình trạng thiếu vắng các ngôi sao hàng đầu do giải đấu không nằm trong hệ thống FIFA, dẫn đến sự suy giảm về cả chất lượng chuyên môn lẫn giá trị thương mại.
Với sự bảo trợ của FIFA, mọi trận đấu tại giải đều được tính điểm Elo chính thức trên bảng xếp hạng thế giới. Thể thức phân hạng (division) cũng giúp loại bỏ tình trạng các trận đấu chênh lệch quá lớn. Bên cạnh đó, việc mở rộng đối tượng tham dự cho các đội tuyển khách mời như Ấn Độ hay Pakistan cho thấy tham vọng của FIFA trong việc biến Đông Nam Á thành một "phòng thí nghiệm" cho các mô hình giải đấu khu vực mở rộng. Với mức thưởng lên tới 1 triệu USD cho đội vô địch — gấp hơn ba lần mức thưởng của AFF Cup — FIFA rõ ràng đang muốn dùng đòn bẩy tài chính để nâng cấp tham vọng của các quốc gia trong khu vực.
Mô hình "mỏ vàng" từ FIFA Arab Cup
FIFA không giấu giếm tham vọng biến Đông Nam Á thành một thị trường thương mại lớn theo hình mẫu của FIFA Arab Cup. Arab Cup 2021 từng thu hút 272 triệu khán giả truyền hình toàn cầu với quỹ giải thưởng lên tới 25,5 triệu USD. Theo lộ trình, tiền thưởng của Arab Cup có thể lên tới 10 triệu USD cho đội vô địch.
Tại Đông Nam Á, FIFA bước đầu đặt mức thưởng 1 triệu USD cho quán quân FIFA ASEAN Cup, cao gấp hơn ba lần mức 300.000 USD của ASEAN Cup truyền thống. Sự tham gia của các nhân vật tầm cỡ như Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Indonesia Erick Thohir, Madam Pang (Thái Lan) hay tỷ phú Forrest Li (Singapore) càng củng cố niềm tin về khả năng thu hút tài trợ và bản quyền truyền hình. Chuyên gia nhận định rằng nguồn lợi nhuận này sẽ được tái đầu tư hiệu quả vào bóng đá trẻ và phong trào tại các quốc gia thành viên.
Tuy nhiên, vì là giải thương mại nên bản quyền FIFA ASEAN Cup 2026 tại Việt Nam có mức giá khoảng 3 triệu USD, được đánh giá là quá cao. Đến thời điểm hiện tại, chưa có đơn vị nào tại Việt Nam hoàn tất việc mua bản quyền phát sóng FIFA ASEAN Cup 2026.
FIFA ASEAN Cup 2026 có tổng cộng 20 trận đấu, trong đó Division 1 gồm 13 trận (12 trận vòng bảng và trận chung kết), còn Division 2 có 7 trận. Với số lượng trận đấu không nhiều nhưng chi phí bản quyền cao, các đơn vị phát sóng phải tính toán kĩ hiệu quả kinh doanh trước khi đưa ra quyết định.
Lời cảnh báo từ sự rút lui của Trung Quốc
Mặc dù có sự bảo trợ từ cơ quan quyền lực nhất bóng đá thế giới, FIFA ASEAN Cup vẫn bộc lộ những khoảng trống về sức hút đối với các nền bóng đá lớn. Việc đội tuyển Trung Quốc quyết định rút lui ngay sát thềm giải đấu năm 2026 là một minh chứng điển hình. Lý do mà truyền thông quốc gia này đưa ra là các đối thủ tại khu vực Đông Nam Á chưa đủ mạnh để phục vụ quá trình chuẩn bị cho Asian Cup.
Sự vắng mặt này không chỉ là tổn thất về chuyên môn mà còn là cú hụt hẫng về mặt thương mại khi FIFA mất đi một thị trường tỷ dân đầy tiềm năng. Nó cho thấy rằng, nếu chỉ dựa vào danh xưng "FIFA" hay tiền thưởng cao, giải đấu vẫn có nguy cơ rơi vào tình trạng "AFF Cup mở rộng" nếu không tạo ra được một lợi ích chiến lược mang tính đột phá. Khi các đội bóng mạnh hoàn toàn có thể tự tổ chức các giải giao hữu chất lượng cao trong dịp FIFA Days để tích lũy điểm số, sức cạnh tranh của FIFA ASEAN Cup sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.
Để cứu vãn sức hấp dẫn và nâng tầm giá trị cho giải đấu, nhiều chuyên gia cho rằng FIFA cần đưa ra một "phần thưởng tối thượng": suất dự World Cup hoặc được vào thẳng vòng loại cuối cùng khu vực châu Á. Trong bối cảnh World Cup đã mở rộng quy mô lên 48 hoặc 64 đội, việc phân bổ một suất (có thể từ vòng play-off) cho đội vô địch FIFA ASEAN Cup là một phương án khả thi.
Mô hình này từng được UEFA áp dụng thành công với Nations League, nơi các đội có thành tích tốt được trao cơ hội cạnh tranh vé dự World Cup hoặc Euro, từ đó buộc các đội tuyển lớn phải thi đấu nghiêm túc. Nếu có tấm vé thông hành đến ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, FIFA ASEAN Cup sẽ ngay lập tức thu hút sự quan tâm của các nền bóng đá trong tốp 10-15 châu Á.
Một vấn đề khác không kém phần nan giải là sự tồn tại song song giữa FIFA ASEAN Cup và ASEAN Cup truyền thống. Các chuyên gia bóng đá khu vực bày tỏ lo ngại về việc quá tải lịch thi đấu và sự bào mòn thể lực của cầu thủ. Nhiều ý kiến cho rằng trong tương lai, chỉ có một giải đấu duy nhất nên tồn tại để tập trung mọi nguồn lực và sự chú ý của người hâm mộ.
Giải đấu năm nay được chia thành hai hạng. Division 1 diễn ra tại Indonesia với bảng A gồm Indonesia, Ấn Độ, Malaysia và Singapore; bảng B gồm Việt Nam, Thái Lan, Philippines và Pakistan. Trong khi đó, Division 2 tổ chức tại Hong Kong (Trung Quốc), quy tụ Hong Kong (Trung Quốc), Myanmar, Brunei, Campuchia, Lào và Timor-Leste.
