Báo cáo Việc làm Toàn cầu năm 2026 mang tên "Điều kiện làm việc trong bóng đá nữ" do Hiệp hội Cầu thủ Chuyên nghiệp Thế giới (FIFPRO) công bố đã gióng lên hồi chuông cảnh báo: gần một nửa số nữ cầu thủ chuyên nghiệp (49%) đang tính đến chuyện từ giã sân cỏ sớm hơn dự kiến.
Cuộc khảo sát quy mô lớn trên 800 nữ cầu thủ tại 30 giải đấu quốc gia khắp thế giới phơi bày sự phân hóa sâu sắc. Các điều kiện thi đấu và đãi ngộ chuyên nghiệp thực sự mới chỉ bao phủ được nhóm 5% cầu thủ ở đỉnh cao. Với 95% số người chơi còn lại, sự nghiệp của họ là một chuỗi những ngày tháng đối mặt với gánh nặng cơm áo gạo tiền, sự thiếu hụt các cam kết pháp lý và áp lực tinh thần không được giải tỏa.
Bài toán cơm áo gạo tiền
Trong số 49% nữ cầu thủ cân nhắc giải nghệ sớm, có tới 59% khẳng định khủng hoảng tài chính là nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy họ đưa ra quyết định. Mặc dù mức lương trung bình hàng tháng tại các câu lạc bộ (đã điều chỉnh theo lạm phát) đã tăng gấp ba lần so với nghiên cứu năm 2017 của FIFPRO lên mức 2.601 USD, con số thực tế dựa trên đặc thù địa lý, quốc gia lại thấp hơn nhiều, chỉ đạt 1.669 USD/tháng. Sự chênh lệch này cho thấy sự phát triển của bóng đá nữ đang diễn ra một cách "thiếu đồng đều và bị phân mảnh" nghiêm trọng.
Bức tranh thu nhập càng trở nên u uất khi phân tích theo từng khu vực địa lý:
Tại 10 quốc gia Đông Âu: Mức lương trung bình của nữ cầu thủ thậm chí còn thấp hơn mức lương tối thiểu quốc gia. Tại Tây Âu và khu vực Châu Á / Châu Đại Dương: Dù đây là những thị trường bóng đá nữ phát triển hơn, mức lương trung bình của phần lớn cầu thủ cũng chẳng nhỉnh hơn mức lương tối thiểu quốc gia là bao.
Bên cạnh vấn đề thu nhập, môi trường lao động của nữ cầu thủ còn thiếu sự ổn định về mặt pháp lý. Thống kê từ FIFPRO cho thấy chỉ có 56% cầu thủ sở hữu hợp đồng lao động chính thức bằng văn bản, vỏn vẹn 13% được hưởng chế độ lương hưu từ câu lạc bộ, và 47% phản ánh câu lạc bộ của họ không có đủ đội ngũ nhân sự hỗ trợ chuyên môn.
Dù thời hạn hợp đồng trung bình đã nhích từ 12 tháng (năm 2017) lên 19 tháng, và tỷ lệ cầu thủ có người đại diện tăng mạnh từ 14% lên 41%, báo cáo nhấn mạnh một thực tế phũ phàng: việc một nữ cầu thủ có hợp đồng văn bản, bảo hiểm y tế, lương hưu hay chế độ thai sản hay không phụ thuộc vào câu lạc bộ và quốc gia nơi họ thi đấu nhiều hơn là tài năng hay năng lực thực tế của họ trên sân cỏ.
Gánh nặng tâm lý bị bỏ mặc
Bên cạnh gánh nặng tài chính, áp lực tâm lý là yếu tố lớn thứ hai khiến 46% cầu thủ muốn rời bỏ bóng đá sớm. Báo cáo ghi nhận có tới 57% số nữ cầu thủ được hỏi thừa nhận từng trải qua các khủng hoảng về sức khỏe tâm thần. Đáng ngại hơn, một nửa trong số những cầu thủ gặp vấn đề tâm lý (50%) cho biết họ hoàn toàn không nhận được bất kỳ sự trợ giúp hay đồng hành nào từ phía câu lạc bộ chủ quản.
Trước thực trạng này, FIFPRO đang ráo riết kêu gọi đưa việc hỗ trợ tâm lý trở thành quy chuẩn bắt buộc trong các giải đấu. Báo cáo lấy dẫn chứng tích cực từ Giải Bóng đá Nữ Quốc gia Mỹ (NWSL) - nơi các chuyên gia tư vấn tâm lý làm việc trực tiếp bên cạnh đội ngũ huấn luyện, và cầu thủ được pháp luật bảo vệ quyền nghỉ phép lên tới 6 tháng để phục hồi sức khỏe tinh thần.
Điểm sáng hiếm hoi chứng minh sức mạnh của các quy chuẩn pháp lý chính là chính sách bảo vệ thai sản. Kể từ khi FIFA ban hành các tiêu chuẩn thai sản tối thiểu bắt buộc trên toàn cầu vào năm 2021, tỷ lệ nữ cầu thủ cân nhắc giã từ sự nghiệp để lập gia đình đã giảm từ 47% (năm 2017) xuống chỉ còn 19%. Điều này cho thấy khi quyền lợi lao động cơ bản được luật hóa và bảo vệ, cầu thủ hoàn toàn có thể gắn bó lâu dài với niềm đam mê bóng đá.
Ngoài ra, tính đến thời điểm hiện tại, chỉ có 8 trong số 30 giải đấu bóng đá nữ quốc gia được khảo sát là thỏa ước tập thể được ký kết giữa công đoàn cầu thủ và ban tổ chức giải. FIFPRO khẳng định đã đến lúc các cơ quan quản lý bóng đá phải ban hành các tiêu chuẩn tối thiểu bắt buộc về lương thưởng, cơ sở vật chất, nhân sự y tế và chăm sóc sức khỏe tâm thần vào thỏa thuận lao động cấp quốc gia.
