Billiards Việt Nam - từ nghiệp dư đến chuyên nghiệp
Từ ngày 10 đến 16-8 vừa qua, giải billiards carom 3 băng - Cúp thế giới TPHCM 2015 đã diễn ra tại CLB Văn hóa - TDTT Nguyễn Du. Đây là lần đầu tiên, billiards Việt Nam được Hiệp hội Billiards carom thế giới ủy nhiệm đăng cai một giải đấu mang tầm vóc đỉnh cao thế giới, đánh dấu một bước phát triển mới của billiards Việt Nam nói chung và billiards TPHCM trên con đường chuyên nghiệp.
Theo quyển The Billiard Congress of America (New York, 1992), từ một trò chơi trên bãi cỏ tương tự như bóng vồ, billiards phát triển dần dần trong thế kỷ 15 tại Bắc Âu và có thể ở Pháp. Thời đó, cuộc chơi tiến hành trong phòng: trên bàn gỗ có 6 lỗ được phủ vải màu xanh lá cây, người ta gắn 1 cái vành và cắm 1 cây gậy thẳng làm tiêu điểm rồi dùng cây mace (giống như cây gậy đánh golf) thọc cho 2 quả bi va chạm nhau… Những thông tin trên có thể thấy từ tranh minh họa vua Louis 14 (Pháp) chơi billiards tại hoàng cung năm 1694. Trong thế kỷ 18, cái vành và cây gậy từ từ biến mất chỉ còn lại bi và lỗ… Các tổ chức billiards quốc tế đã ra đời cách nay khoảng 130 năm (Billiards Association thành lập ngày 14-2-1885 ở Anh). Các giải đấu cũng diễn ra rất sớm (World Three - Cussion Champions Professional tổ chức năm 1878).
Vua Louis 14 (Pháp) chơi billiards tại Hoàng cung.
Dù chưa thể xác định thời điểm billiards du nhập vào nước ta, nhưng chắc chắn môn này đã theo chân người Pháp đến Việt Nam. Trước năm 1975, billiards được xem như một trò chơi giải trí và lan rộng đến tận các làng, xã ở miền Nam. Tại Sài Gòn có khá nhiều cơ thủ “một thời vang bóng” như: các ông Năm Thượng, Ba Y, Chín Hồng (Trần Thanh Hồng), Trần Vinh Hồng (Hồng Quốc Thanh), Bảy Hóa Thời, Long, Lê Phước Lợi… Những tiệm billiards nổi tiếng như: Nguyễn Trãi, Huỳnh Kỳ, Mai Lan, Thành Xương, Diên Hồng, Cư xá Hỏa xa… thường quy tụ nhiều anh tài. Các cơ sở Thanh Tâm, Thanh Liêm, Văn Lang, Ziên Hồng… chuyên sản xuất bàn và dụng cụ chơi billiards. Một trong những đặc điểm của thời kỳ đó là các tay cơ “xịn” ít khi chịu “đụng nhau” vì ngại “mất tiếng” và ảnh hưởng đến chuyện kinh doanh. Mỗi người thường mở tiệm billiards và “hùng cứ” một nơi, chẳng hạn như ông Năm Thượng ở Cư xá Hỏa xa (đường Lý Thái Tổ), ông Ba Y ở Mai Lan (đường Hai Bà Trưng), Bảy Hóa ở Nguyễn Trãi (gần chợ Bàu Sen), ông Trần Vinh Hồng (rạp Quốc Thanh)… Một vài tay cơ nổi tiếng ở các tỉnh như: ông Bảy Chiến (Cần Thơ), ông Hưởng (Vĩnh Long) thỉnh thoảng cũng về Sài Gòn “tham chiến”. Lúc đó, các cơ thủ chỉ chơi carom libre.
Môn billiards cũng thu hút giới nghệ sĩ. Các nghệ sĩ lúc bấy giờ thường chơi ở rạp Quốc Thanh hoặc rạp Thành Xương. Theo một số tay cơ kỳ cựu từng chứng kiến giới nghệ sĩ chơi billiards, thì cậu Mười Út Trà Ôn, anh Thành Được và Tấn Tài thỉnh thoảng đi được cơ 10, anh Hoàng Long chơi khá nhất, hoặc đường cơ của anh Minh Phụng cũng rất chặt chẽ và kỹ lưỡng… Nói chung các cơ thủ nghệ sĩ chơi billiards vừa để giải trí và cũng thường “chơi độ”, có khi ăn thua lớn.
Lão tướng Lê Phước Lợi (sinh năm 1940), HCV SEA Games 22-2003.
Khoảng thập niên 1960, thỉnh thoảng CLB Thể thao Sài Gòn (nay là Cung Văn hóa Lao động TPHCM) cũng tổ chức giải nhưng chưa được chú ý lắm. Tại tất cả các tiệm billiards, “ai chơi thua phải trả tiền bàn, tiền nước giải khát” hoặc “ăn thua chút đỉnh để lấy cảm hứng” là chuyện bình thường… Vài tay cơ nổi bật ở TPHCM trong những năm đầu đất nước thống nhất là anh Sáu Sang (Trần Văn Sang), Huỳnh Văn Hiệp, Tây Quốc Cơ (còn gọi là A Ký, năm nay 62 tuổi, từng là thành viên đội tuyển billiards Thụy Điển)… Khoảng đầu thập niên 1990 mới xuất hiện thêm Lý Thế Vinh, Trần Đình Hòa, Dương Hoàng Anh…các cơ thủ góp phần làm nên “lịch sử” billiards TPHCM sau này. Dù chơi tự phát, nhưng các cơ thủ cũng tự phân định trình độ thành 2 nhóm: serie A (5-6 người) và serie B.
NGỌC THIỆN (tổng hợp)
