Quy mô ấy hứa hẹn cuộc đua huy chương quyết liệt, đồng thời đặt ra vấn đề về chất lượng phát triển thể thao thành tích cao. Sau 4 năm chuẩn bị, điều đáng quan tâm không đơn thuần là thứ hạng của mỗi địa phương, mà còn là những chuyển biến về chuyên môn và lực lượng kế thừa.
Bảng tổng sắp luôn có sức hấp dẫn riêng. Một vị trí cao mang lại niềm tự hào, ghi nhận công sức của VĐV, HLV và người làm công tác quản lý. Tuy nhiên, nếu số lượng huy chương trở thành tiêu chí chủ yếu để đánh giá hiệu quả đầu tư, các đơn vị dễ ưu tiên những mục tiêu trước mắt, trong khi công tác đào tạo dài hạn đòi hỏi thời gian, nguồn lực và sự kiên trì.
Một vấn đề đáng suy ngẫm là việc sử dụng những VĐV kỳ cựu nhằm duy trì sức cạnh tranh tại đại hội. Kinh nghiệm, bản lĩnh của những gương mặt giàu thành tích vẫn có giá trị, nhất là trong việc dìu dắt lớp trẻ. Song, nếu một đơn vị qua nhiều chu kỳ vẫn phụ thuộc vào những VĐV đã thành danh để bảo đảm thứ hạng, trong khi lực lượng kế cận chưa trưởng thành, hiệu quả đào tạo cần nhìn nhận lại.
Cũng cần nói thêm, không phải tấm huy chương nào cũng có cùng giá trị chuyên môn. Thành tích vô địch nội dung có mức cạnh tranh cao, với thông số tiệm cận trình độ châu lục khác với chiến thắng ở nội dung có lực lượng tham dự hạn chế. Vì thế, đại hội cần đánh giá kỹ chất lượng thi đấu, mức độ tiến bộ của VĐV và khả năng chuyển hóa kết quả quốc nội thành sức cạnh tranh quốc tế.
Từ góc độ quản lý, đây là dịp xem xét hiệu quả sử dụng nguồn lực. Một địa phương có thể đạt thứ hạng cao tại đại hội, nhưng nếu qua nhiều chu kỳ vẫn thiếu những VĐV đủ sức vươn ra đấu trường quốc tế ở các môn trọng điểm, cần đánh giá lại chiến lược đầu tư.
Ở những môn như điền kinh, bơi, bắn súng, cử tạ hay thể dục dụng cụ, kết quả đại hội cần được đối chiếu với chuẩn thành tích khu vực và quốc tế. Những thông số tiến bộ, kỷ lục mới và sự xuất hiện của các gương mặt trẻ triển vọng mới là cơ sở quan trọng để lựa chọn hướng đầu tư tiếp theo. Tất nhiên, đại hội còn có ý nghĩa phát triển phong trào, gìn giữ các môn thể thao truyền thống và tạo điều kiện tranh tài cho nhiều địa phương. Không thể lấy chuẩn Olympic làm thước đo duy nhất. Điều quan trọng là xác định mục tiêu phù hợp với từng nhóm môn, tránh đầu tư dàn trải.
Trong lộ trình hướng đến SEA Games 2027, Olympic 2028 và ASIAD 2030, sự phối hợp giữa địa phương và đội tuyển quốc gia càng phải chặt chẽ. Những VĐV trẻ có triển vọng phải được bồi dưỡng, hạn chế chuyên môn cần được nhận diện để điều chỉnh chương trình huấn luyện. Mỗi địa phương nên xây dựng thế mạnh thực chất, có lực lượng kế thừa và khả năng đóng góp lâu dài cho thể thao Việt Nam.
Huy chương luôn là mục tiêu chính đáng của thể thao thành tích cao. Song, giá trị của một kỳ đại hội còn là các vấn đề sau cuộc tranh tài, như năng lực chuyên môn được nâng lên, lực lượng kế cận trưởng thành và nguồn lực đầu tư được sử dụng hiệu quả.
TS VÕ DANH HẢI
Phó Chủ tịch Hội Khoa học thể dục thể thao Việt Nam
