Thể thao hiện đại trên bình diện quốc tế là một ngành kinh tế đa lĩnh vực, nơi các giá trị vô hình như sáng chế, bí quyết công nghệ, nhãn hiệu và đặc biệt là bản quyền hình ảnh đóng vai trò then chốt. Theo GS-TS Lâm Quang Thành, nguyên Tổng cục phó Tổng cục TDTT, ý nghĩa quan trọng nhất của TSTT đó là khả năng triển khai ngay để sớm đạt đến điểm tạo doanh thu cho kinh tế thể thao.
Như các chuyên gia đề xuất, đó là sự liên kết giữa ngành thể thao và các công ty công nghệ trong nước để tạo ra những startup (khởi nghiệp) đặc thù. Thay vì nhập khẩu thiết bị đắt đỏ, các doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể nghiên cứu, tạo ra các ứng dụng phù hợp với thực tế: từ cảm biến sinh học theo dõi thể lực vận động viên, bộ dụng cụ tập luyện thông minh đến các nền tảng phân tích dữ liệu lớn (big data) phục vụ chiến thuật thi đấu. Những sản phẩm này, khi được bảo hộ bởi các bằng sáng chế và giải pháp hữu ích, không chỉ phục vụ đội tuyển quốc gia mà còn trở thành hàng hóa có giá trị thương mại, góp phần cải thiện cán cân xuất nhập khẩu trong lĩnh vực thể thao.
Cũng theo GS-TS Lâm Quang Thành, công nghệ ứng dụng còn mở ra cơ hội lớn trong y học thể thao. Việc phát triển phần mềm chẩn đoán chấn thương từ xa, hệ thống quản lý dinh dưỡng cá nhân hóa dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI)… là những sáng chế có thể đăng ký bảo hộ. Khi đó, các trung tâm huấn luyện không chỉ là nơi đào tạo vận động viên mà còn là “vườn ươm” cho các giải pháp công nghệ thể thao mang thương hiệu Việt, tạo ra nguồn thu từ việc chuyển giao bản quyền công nghệ.
Nhưng có lẽ, yếu tố mang tính đột phá và dễ khai thác nhất hiện nay chính là bản quyền hình ảnh. Theo ông Lê Huy Anh, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, giá trị bản quyền truyền hình của các giải bóng đá chuyên nghiệp quốc gia Việt Nam hiện đạt khoảng 2,5 triệu USD mỗi mùa, tăng hơn 30 lần so với trước đây. Con số này chứng minh tiềm năng to lớn từ việc thương mại hóa hình ảnh của giải đấu, câu lạc bộ và vận động viên.
Để khai thác triệt để nguồn lực này, cần có sự chung tay của các công ty công nghệ nội địa trong việc xây dựng các nền tảng số an toàn, có khả năng “đóng gói bản quyền” theo từng gói nhỏ (clip highlight, phóng sự hậu trường, dữ liệu thống kê độc quyền...) hoặc theo các thị trường khác nhau. Hệ thống này không chỉ giúp bảo vệ bản quyền, mà còn cho phép các bên liên quan dễ dàng theo dõi, đấu giá và chuyển nhượng bản quyền như một loại tài sản tài chính. Hiện nay, FPT Play đã thực hiện các khâu tương tự cho V-League.
Tuy nhiên, để TSTT thực sự trở thành động lực mới, rào cản lớn nhất nằm ở việc bảo vệ và thực thi pháp luật. Nếu các sáng chế về thiết bị, phần mềm hay hình ảnh bị sao chép, sử dụng trái phép một cách phổ biến, các nhà sáng tạo và nhà đầu tư sẽ không có động lực bỏ vốn. Do đó, bên cạnh việc khuyến khích đổi mới sáng tạo và liên kết doanh nghiệp công nghệ, Nhà nước cần đóng vai trò hoàn thiện các quy định và nâng cao năng lực thực thi pháp luật về đăng ký, cấp phép, chuyển nhượng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực thể thao.
Khi người làm thể thao chủ động coi trọng và khai thác đúng cách TSTT từ sự am hiểu về từng môn chơi của mình, nhất là các môn có tính truyền thống, thì có thể xây dựng nền tảng rõ ràng để khai thác thương mại. Sự liên kết chặt chẽ giữa các bên: cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, liên đoàn thể thao và chính người hâm mộ sẽ là chìa khóa để biến cơ hội này thành hiện thực.
