Thành tích đáng tự hào của các VĐV tại đấu trường Asian Para Games 5 cũng gợi lên nhiều suy ngẫm về điều kiện tập luyện và tương lai của thể thao người khuyết tật Việt Nam.
Vẫn những gương mặt quen thuộc
Tối 21-10, hai kình ngư Đỗ Thanh Hải và Lê Tiến Đạt lần lượt giành HCV, HCB nội dung 100m ếch nam hạng SB5 tại Asian Para Games 5. Trước đó, lực sĩ Lê Văn Công mở hàng huy chương cho đoàn Việt Nam bằng tấm HCB hạng 49kg với thành tích 171kg. Những kết quả ấy tiếp tục khẳng định bản lĩnh của các tuyển thủ Việt Nam trước những đối thủ mạnh của châu lục.
Điểm chung của ba gương mặt này là kinh nghiệm thi đấu dày dạn. Họ đã trải qua nhiều kỳ đại hội, quen với áp lực thành tích và vẫn duy trì khả năng cạnh tranh. Thành công của những tuyển thủ kỳ cựu cho thấy giá trị của quá trình khổ luyện, nhưng cũng phản ánh thực tế các nội dung thế mạnh vẫn dựa nhiều vào những cái tên quen thuộc.
Trường hợp lực sĩ Châu Hoàng Tuyết Loan càng khiến người ta nể phục. Ở tuổi 51, chị vẫn thi đấu hạng 55kg nữ, hoàn thành cả ba lần nâng và xếp thứ tư với thành tích 108kg, kém mức giành HCĐ 4kg. Gần 25 năm gắn bó với thể thao, Tuyết Loan vẫn đủ sức cạnh tranh với những đối thủ trẻ hơn mình nhiều tuổi.
Đường đua xanh cũng chứng kiến những lần lỡ hẹn đáng tiếc. Ở chung kết 100m tự do nữ hạng S7, Vi Thị Hằng về thứ tư với thành tích 1 phút 19 giây 66, chỉ chậm hơn người giành HCĐ 0,34 giây. Trịnh Thị Bích Như hai lần đứng sát bục nhận thưởng khi xếp thứ tư ở các nội dung 50m bướm và 100m tự do nữ hạng S6. Những khoảng cách mong manh ấy cho thấy sự cạnh tranh quyết liệt, nơi một chút khác biệt về kỹ thuật hay thể lực có thể quyết định thứ hạng.
Dù giành huy chương hay lỡ hẹn, các tuyển thủ đều thể hiện quyết tâm đáng ghi nhận. Tuy nhiên, khi nhiều gương mặt chủ lực đã bước qua tuổi 40, thậm chí ngoài 50, việc duy trì thành tích trở thành vấn đề cần quan tâm. Kinh nghiệm có thể bù đắp phần nào hạn chế về thể lực, nhưng chấn thương và tuổi tác vẫn là những thử thách khó tránh.
Theo bà Hồ Thanh My, Trưởng Ban Quan hệ quốc tế Ủy ban Paralympic Việt Nam, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thể thao Người khuyết tật Đông Nam Á, việc phát hiện tài năng tại địa phương cần được chú trọng hơn. HLV cơ sở cũng phải được trang bị kiến thức về từng dạng khuyết tật để có phương pháp hướng dẫn phù hợp.
Khoảng cách sau những lần lỡ hẹn
Thành tích của Vi Thị Hằng, Trịnh Thị Bích Như hay Châu Hoàng Tuyết Loan cho thấy khoảng cách giữa huy chương và vị trí tiếp theo đôi khi rất nhỏ. Nhưng để rút ngắn vài phần trăm giây trên đường bơi hay nâng thêm vài kilogram trên sàn cử tạ lại đòi hỏi quá trình chuẩn bị công phu.
Đó cũng là trở ngại của thể thao người khuyết tật Việt Nam. Tại nhiều địa phương, cơ sở vật chất, thiết bị chuyên dụng và đội ngũ huấn luyện còn hạn chế. Trong khi các nền thể thao phát triển có hệ thống hỗ trợ chuyên môn, dinh dưỡng, y học thể thao và phục hồi thể lực tương đối đồng bộ, nhiều tuyển thủ Việt Nam vẫn phải thích nghi với điều kiện sẵn có.
Đặc thù của thể thao người khuyết tật càng khiến công tác huấn luyện phức tạp. Mỗi VĐV có khả năng vận động, tình trạng sức khỏe và yêu cầu kỹ thuật khác nhau. Một giáo án hiệu quả với người này chưa chắc phù hợp với người khác. Vì thế, trình độ huấn luyện viên cùng chất lượng hỗ trợ chuyên môn ảnh hưởng lớn đến khả năng cải thiện thành tích.
Trong khi đó, con đường từ phong trào đến thể thao thành tích cao vẫn còn nhiều trở ngại. Không phải người khuyết tật có năng khiếu nào cũng được tiếp cận môi trường tập luyện phù hợp. Việc thiếu sân chơi thường xuyên và cơ hội thi đấu cọ xát khiến quá trình phát hiện, bồi dưỡng tài năng gặp khó khăn.
Asian Para Games 5 cũng là dịp nhìn lại hiệu quả đầu tư ở từng môn, từng nội dung để chuẩn bị cho Paralympic Los Angeles 2028. Khoảng thời gian hai năm không dài, nhất là khi các tuyển thủ cần cải thiện thông số chuyên môn, tích lũy kinh nghiệm quốc tế và đáp ứng yêu cầu giành suất tham dự. Với nguồn lực hạn chế, việc lựa chọn nội dung trọng điểm, tập trung đầu tư cho những VĐV có khả năng cạnh tranh là điều cần thiết.
Lâu nay, nghị lực vượt khó luôn là hình ảnh đẹp của thể thao người khuyết tật Việt Nam. Nhưng ở đấu trường đỉnh cao, ý chí cần được tiếp sức bằng điều kiện tập luyện và sự hỗ trợ tương xứng.
Những tấm huy chương tại Nagoya là phần thưởng xứng đáng cho các tuyển thủ sau nhiều năm khổ luyện. Còn những lần lỡ hẹn cũng cần được nhìn nhận công bằng, bởi phía sau mỗi kết quả là nỗ lực vượt qua giới hạn bản thân. Điều quan trọng sau kỳ đại hội là biến những bài học chuyên môn thành thay đổi cụ thể, tạo nền tảng để thể thao người khuyết tật Việt Nam tiếp tục vươn xa.
