Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ 1-7, đánh dấu bước chuyển quan trọng của ngành y tế từ tư duy điều trị sang phòng bệnh chủ động.
Tại hội thảo, các chuyên gia cho rằng, chế độ ăn giàu thực phẩm nguồn gốc thực vật giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh mạn tính. Nhiều nghiên cứu ghi nhận việc tăng lượng rau, trái cây lên khoảng 800g/ngày có thể giảm 20-32% nguy cơ mắc bệnh tim mạch, trong khi tiêu thụ nhiều ngũ cốc nguyên hạt giúp giảm khoảng 30% nguy cơ đái tháo đường type 2.
PGS-TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng cho biết, dinh dưỡng hiện đại không chỉ hướng đến việc ăn đủ chất mà còn chú trọng chất lượng thực phẩm, lợi ích sức khỏe lâu dài và tính bền vững. Chế độ ăn cân bằng, giàu thực phẩm thực vật góp phần kiểm soát mỡ máu, đường huyết, cải thiện hệ vi sinh đường ruột và giảm nguy cơ bệnh mạn tính.
Nhấn mạnh đậu nành là một trong số ít nguồn protein thực vật hoàn chỉnh, chứa đầy đủ 9 axit amin thiết yếu, đồng thời giàu chất xơ, isoflavone, lecithin và các chất béo không bão hòa có lợi cho tim mạch. TS-BS Nguyễn Song Tú, Viện Dinh dưỡng cho biết, nhiều nghiên cứu quốc tế đã ghi nhận lợi ích rõ rệt của việc tăng cường tiêu thụ các loại đậu và hạt trong khẩu phần ăn hằng ngày.
Đặc biệt, thử nghiệm lâm sàng tại Tây Ban Nha cho thấy việc bổ sung 30g hạt hỗn hợp mỗi ngày trong khuôn khổ chế độ ăn Địa Trung Hải – ưu tiên thực phẩm nguồn gốc thực vật, dầu ô liu, cá, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh và trái cây giúp giảm gần 30% nguy cơ biến cố tim mạch chung và giảm 46% nguy cơ đột quỵ. Bên cạnh đậu nành, các loại hạt như óc chó, hạnh nhân, yến mạch, hạt lanh cũng được ghi nhận là nguồn cung cấp các acid béo chưa bão hòa, chất xơ và các hợp chất sinh học có lợi cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa.
Còn theo PGS-TS Đặng Minh Nhật (Đại học Bách khoa Đà Nẵng), thành phần prebiotic trong đậu nành và yến mạch là các hợp chất không bị tiêu hóa ở dạ dày và ruột non, được lên men chọn lọc tại ruột già bởi hệ vi sinh vật đường ruột, mang lại lợi ích sức khỏe cho vật chủ. Nghiên cứu thực nghiệm đánh giá hoạt tính prebiotic trên mẫu sữa đậu nành Fami Green Soy không bổ sung đường và dịch yến mạch nghiền giữ nguyên xơ (sản xuất bằng công nghệ nghiền nguyên hạt Whole Soya).
Kết quả cho thấy các mẫu sản phẩm này có chỉ số Prebiotic Activity Score (PAS) dương tính cao, đặc biệt có lợi trong việc nuôi dưỡng lợi khuẩn và ức chế vi khuẩn gây bệnh. Quá trình này còn sản sinh acid béo mạch ngắn (SCFA) – nhóm hợp chất quan trọng có lợi cho sức khỏe đường ruột. “Hệ vi sinh đường ruột đang được xem như một “cơ quan chức năng đặc biệt” của cơ thể. Giá trị của thực phẩm không chỉ được đánh giá qua thành phần đơn lẻ mà còn qua tác động toàn diện lên hệ sinh thái này”, PGS Đặng Minh Nhật nhấn mạnh.
Tại hội thảo nhiều chuyên gia cho rằng giá trị của dinh dưỡng của thực phẩm trong bối cảnh hiện nay không chỉ được đánh giá bởi hàm lượng chất dinh dưỡng đơn lẻ, mà còn bởi những lợi ích sức khỏe đã được khoa học chứng minh, khả năng tiếp cận cộng đồng rộng rãi và tính bền vững đối với hệ thống thực phẩm.
Từ các bằng chứng thực nghiệm lâm sàng và dịch tễ học, đậu nành và các loại hạt được ghi nhận là nhóm thực phẩm hội tụ nhiều đặc tính dinh dưỡng quan trọng: nguồn gốc thực vật, giàu chất dinh dưỡng; mà còn là nguồn nguyên liệu bền vững, đóng vai trò quan trọng trong chế độ ăn có lợi cho sức khỏe, giúp phòng bệnh chủ động, giảm tác hại đến môi trường. Đồng thời, đề xuất tăng cường phối hợp liên ngành giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người nông dân để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về hệ vi sinh vật, phát triển vùng nguyên liệu bền vững và đẩy mạnh truyền thông dinh dưỡng dựa trên bằng chứng, góp phần cho người Việt sống khỏe.
