Con trâu trong tâm thức của Việt Nam nói riêng và các dân tộc gắn bó với cây lúa nói chung, là một biểu tượng cho tính cách bền bỉ, dẻo dai, chịu đựng, khỏe mạnh, hiền lành, chất phác… Con trâu còn tượng trưng cho ước vọng mùa màng tốt đẹp, ấm no hạnh phúc, sức mạnh và tinh thần thượng võ.
Tuy nhiên, trong hầu hết các động tác võ thuật đều mô phỏng các hoạt động nào đó của loài vật. Ví dụ như Ngũ Hình quyền với Long - Hổ - Báo - Xà - Hạc, Hầu (khỉ), Đường Lang quyền (bọ ngựa), Hùng Kê quyền (gà)… thậm chí có cả Cẩu quyền (chó)… mà hầu như chưa nghe nói đến Ngưu quyền. Có lẽ do con trâu hiền lành, ít đánh nhau cho nên các "mảng miếng" của trâu ít được các bậc tôn sư võ học chú ý đến.
Động tác chủ yếu của trâu chỉ là kéo cày và húc. Trong các kỳ thư về võ học, nghe nói còn một công phu thượng thặng liên quan đến trâu, nhưng có lẽ chỉ là một truyền kỳ võ lâm, đó là môn "Cách sơn đả ngưu". Tương truyền, cao thủ môn này vận chưởng đánh chết một con trâu, mà con trâu ấy lại đứng bên kia núi mới ghê chứ!
Sau này, có người lại gọi môn này là "Cách không đả ngưu", đại khái là đánh chết trâu mà không đụng vào trâu, bỏ bớt cái vụ "cách một trái núi" đi cho nó dễ tin một chút! Thực tế, đây là một môn công phu khí công thượng thặng. Dễ thấy nhất có lẽ là các pha biểu diễn công phá của các cao thủ võ lâm. Người biểu diễn xếp một chồng gạch, và tùy ý đánh nát bất cứ viên nào trong khi các viên khác vẫn còn nguyên.
Trâu cũng xuất hiện trong chiến trận, nhưng hoàn toàn khác với ngựa. Người ta thường dùng lửa đốt đuôi trâu, để trâu hoảng sợ mà chạy vào nơi đồn trú gây thiệt hại cho giặc. Cách đánh này có lẽ bị các nhà bảo vệ động vật... phê phán nhiều nhất.
Trong bài viết "17 con trâu trong tiểu thuyết võ hiệp của Kim Dung", tác giả Vũ Đức Sao Biển đã kể khá nhiều chuyện lý thú. Trong 17 con trâu ấy, đáng chú ý nhất là 2 con trâu nước và trâu xanh.
Con trâu nước (thủy ngưu) chính là "nick name" của chàng đại hiệp Quách Tỉnh do chính sư phụ Hồng Thất Công đặt cho. Ấy là bởi tướng mạo của Quách Tĩnh mộc mạc, quê mùa, ít miệng lưỡi, chậm hiểu và phục phịch như trâu. Ai đời học mãi vẫn chỉ loanh quanh 18 đường Giáng Long Thập Bát Chưởng. Cũng may, cần cù bù thông minh, Quách Tĩnh nỗ lực học tập và về sau nổi danh là một đại hiệp hiệp nghĩa.
Trong khi con trâu xanh chính là Hồ Thanh Ngưu. Tên là Thanh Ngưu nhưng "con trâu" này chẳng hề ngu và dở tí nào. Ngoại hiệu của Hồ Thanh Ngưu là Điệp Cốc Y Tiên. Chữa bệnh đến mức được gọi là Y Tiên thì tài năng của người đó phải thế nào? Vậy ra không phải con trâu nào cũng là ngu hết nhỉ?
Tuy nhiên, có một "con trâu" mà có lẽ độc giả nào cũng muốn được một lần đóng thế, đó là chàng Tăng A Ngưu - Trương Vô Kỵ. Với một thân đầy mình võ công, suýt thành hoàng đế, lại thêm nhiều giai nhân mà nhan sắc thì thuộc hàng quốc sắc say mê như điếu đổ: Triệu Mẫn - quận chúa Mông Cổ, Tiểu Siêu - thánh nữ Minh Giáo Ba Tư, Chu Chỉ Nhược - chưởng môn phái Nga My… Vậy thử hỏi ai không muốn một lần làm Trương Vô Kỵ?
Đầu xuân Kỷ Sửu, nói chuyện con trâu trong võ học xem như chút góp vui gửi đến mọi nhà
PHAN MẠNH TÂN
