Năm SỬU nói chuyện CHỌI TRÂU

"Dù ai buôn đấu, bán đâu
 Mùng chín tháng Tám chọi trâu thì về
 Dù ai bận rộn trăm nghề
 Mùng chín tháng Tám thì về chọi trâu"...
 
Câu ca dao trên có từ bao giờ, không ai biết, nhưng đã trở thành tiếng gọi nhắc nhở mọi người về Đồ Sơn (Hải Phòng) để dự lễ hội truyền thống "chọi trâu" tổ chức vào mùng 9 tháng 8 âm lịch hằng năm. Năm 2000, lễ hội chọi trâu này được Nhà nước công nhận là 1 trong 15 lễ hội lớn của cả nước...
 
CÔNG PHU TRÂU CHỌI
 
Để có những ngày hội chọi trâu vui như Tết trên bán đảo Đồ Sơn, người dân nơi đây phải chuẩn bị rất công phu hàng tháng trời trong việc tìm và nuôi dưỡng trâu. Thường thì ngay sau Tết, các sới chọi đã cử người có kinh nghiệm tỏa đi khắp nơi mua trâu. Họ phải lặn lội hàng tháng trời ở các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Nam Định, Thái Bình, Yên Bái, Lào Cai, Tuyên Quang, Bắc Kạn… thậm chí sang tận Lào mới tìm được trâu vừa ý.
 

Quyết chiến. Ảnh: Quang Thắng

Ở Đồ Sơn, phường nào cũng có người mê trâu chọi và có kinh nghiệm tìm mua, chăm sóc, huấn luyện trâu nên được "nâng cấp" lên thành nghệ nhân. Trong ngày lễ hội, tên của họ được nhắc đến với tư cách là chủ của "ông trâu"…
 
Trâu được chọn phải là những con đực khỏe mạnh, gan lì, có khả năng chịu đòn cao. Trâu phải có ức rộng, cổ tròn dài và hơi thu nhỏ về phía đầu, lưng càng dày, càng phẳng thì càng tốt. Háng trâu phải rộng, thu nhỏ về phía hậu càng quý. Sừng trâu phải đen như gỗ mun, vênh lên như 2 cánh cung, trên đỉnh đầu là xoáy tròn có túm lông hình chóp. Mắt trâu phải đen, tròng đỏ…

Tựu chung lại, trâu chọi thuộc dạng "cổ cò, đít nhót, đuôi trai", "nhỏ khoeo, kín móng", "hàm nghiêm, tóc tráp", "trường đùi, ngắn quản", "da đồng, lông móc"... mới xung trận quyết liệt, ra được miếng "dập" phủ đầu, đánh miếng "cáng ngoài" hiểm hóc để dứt điểm, biết tiến và lùi chịu đòn, tránh đòn nhanh và linh hoạt như võ sĩ trên thảm đấu…
 
Chọn trâu đã khó, việc chăm sóc, huấn luyện càng khó hơn. Trâu chọi được nuôi ở chuồng riêng và không bao giờ để trông thấy trâu nhà. Trâu chọi được chăn thả trên những bãi đất rộng. Khi huấn luyện, người ta phủ cờ đỏ lên đầu trâu, mình trâu và có đông người đứng gõ chiêng, gõ trống hò hét để cho trâu quen dần với không khí của ngày hội. Người huấn luyện còn dạy cho trâu có những miếng đánh hay, đòn hiểm. Trâu chọi sống trong đơn độc và huấn luyện như thế là nhằm khôi phục bản năng hoang dã, khi vào sới chẳng ngán âm thanh chói tai...
 
TRÊN MẢNH ĐẤT CHỌI TRÂU
 

Đưa trâu ra đấu trường.

Lễ hội chọi trâu có từ bao giờ và bắt đầu từ đâu, đến nay vẫn chưa ai rõ, nhưng những truyền thuyết về lễ hội này thì có rất nhiều và đều mang nhiều nét huyền bí.
 
Mở đầu ngày lễ hội là lễ tế thần Điểm Tước - vị thần Thành Hoàng làng của các phường ở quận Đồ Sơn. Dân Đồ Sơn mở hội chọi trâu vào ngày mùng 9 tháng 8 âm lịch hàng năm và cho rằng, trong ngày hội thế nào cũng có trận mưa to, gió lớn và đó là do thủy thần Đồ Sơn hiển linh.

Mà đúng như thế, ngày lễ hội chọi trâu phần lớn đều mưa to, gió lớn, nếu không cũng phải nắng rát mặt rồi mưa. Đồng thời, cũng khó giải thích vì sao phải vào ngày đó trâu mới chọi hăng, chọi thật sự bởi đã mấy lần lễ hội du lịch Đồ Sơn 1-5 cũng tổ chức chọi trâu, nhưng những "ông trâu" ra chọi rất ít và không mạnh mẽ như ngày mùng 9-8 âm lịch.
 
Người Đồ Sơn rất tự hào về lễ hội này và người ta cho rằng, sự hào hùng của lễ hội cũng là sự phát tiết của trời đất. Ngày lễ hội chọi trâu chẳng khác nào Tết của người Đồ Sơn, ai cũng náo nức, hồi hộp chờ đợi. Rồi từ 2 phía của sới chọi, "ông trâu" được dẫn ra có người che lọng và múa cờ 2 bên. Khi 2 "ông trâu" cách nhau 20m, người dắt nhanh chóng rút thừng và 2 trâu lao vào nhau với tốc độ khủng khiếp, 2 đôi sừng đập vào nhau kêu đánh rập…
 
Hai trâu chọi nhau quyết liệt giữa tiếng hò reo vang dậy của hàng vạn khán giả. Kết thúc hội chọi trâu là một cuộc rước giải trâu nhất về đình làm lễ tế thần.
 
NHỮNG "ÔNG TRÂU", "CỤ TRÂU" VÀ MÓN XÀO RAU MUỐNG
 
Nói về trâu chọi là nói đến sự cung kính, bởi khi trâu được chọn làm trâu chọi thì gọi là "ông trâu". Ông trâu đoạt giải được tôn thành "cụ trâu". Một ngày trước khi các ông trâu đi thi để phấn đấu thành cụ trâu, cả phường đã làm lễ. 
 

Thua... chạy.

Buổi sáng 9-8 âm lịch, khi người ta nhộn nhịp về Đồ Sơn thì các ông trâu cũng trống rong cờ mở đến đấu trường (sân vận động Đồ Sơn) gần 3 vạn chỗ ngồi. Đám rước ông trâu tới đấu trường có kèn trống dẫn đường, mọi người đi trong đám rước đều mặc trang phục cổ truyền. Các ông trâu được cờ che mắt không khác gì cảnh "cô dâu về nhà chồng" để không nhìn thấy trâu khác. Đám rước linh đình qua các phố lớn, và các phương tiện tham gia giao thông phải nhường đường cho "ông trâu".

Tới đấu trường, các ông trâu tiến vào cửa Nam hoặc Bắc theo sự sắp xếp của BTC. Hội chọi trâu bắt đầu với màn múa cờ hội cùng tiếng loa đồng báo hiệu. Trên khán đài, người ta hò reo cho những ông trâu, trong khi các doanh nghiệp cũng như ngồi trên lửa bởi hiện nay, các ông trâu phần lớn là do doanh nghiệp đầu tư, chờ ngày thi đấu để gắn tên mình với... tên trâu. Và đã là đấu trường thì tất không thể thoát cảnh cá độ. Quy mô cá độ ngày một lớn và khi nhiều người cười hả hê, nhảy chân sáo, nhưng cũng không ít người mặt nhăn như bị trên khán đài.
 
Kết thúc lễ hội, các ông trâu dù thắng, dù thua, đều phải giết thịt, dân Đồ Sơn lấy một bát tiết cùng một ít lông của trâu để cúng thần. Trong khi du khách đến dự lễ có thể mua thịt trâu về ăn để cầu may và chúc phúc. Vì thế, ngày hội chọi trâu, dân tứ xứ đổ về để chờ đợi mua một ít thịt "ông trâu", hay lọt được vào một nhà hàng ở đây để thưởng thức một bữa thịt trâu xào với rau muống Đồ Sơn chính hiệu, nhằm mong muốn có một sức khỏe... như trâu.

 Do trâu chọi thì ít mà người thì đông, nên các thương lái cũng nhân dịp này mang trâu từ khắp nơi đến và vẽ số lên thân trâu rồi "ngả bàn đèn" bán thịt. Biết không phải trâu chọi, nhưng nhiều người vẫn mua, bởi trâu đã mang về Đồ Sơn trong ngày lễ hội thì cũng… linh thiêng tất  

ĐỖ HÂN

 NHỮNG HỘI CHỌI TRÂU KHÁC Ở VIỆT NAM

Dù không tưng bừng như Đồ Sơn, nhưng người dân tại xã Hải Lựu (Lập Thạch, Vĩnh Phúc) cũng có hội chọi trâu. Tương truyền, hội chọi trâu Hải Lựu được tổ chức vào 17 tháng Giêng âm lịch hàng năm, đến năm 1947 đã phải ngừng và năm 2002 được khôi phục lại.

 Sới chọi Hải Lựu đúng nghĩa là một lễ hội chọi trâu tồn tại trong dân gian với nhiều nghi thức cổ còn sót lại. Phần lễ: xã Hải Lựu sẽ cử đoàn người lên tế lễ, kính cáo tại Đền Hùng để xin phép vua Hùng cho mở lễ. Ngoài ra, đêm trước lễ hội, người dân cũng tiến hành lễ tế Thành Hoàng làng, sau lễ tế cả làng ngả rượu, ca hát bàn chuyện làm ăn cho năm mới và chuẩn bị cho trâu vào sới chọi ngày hôm sau. Phần hội: dân bản địa và khách thập phương cùng góp mặt tại đấu trường xem chọi trâu hào hứng, cuồng nhiệt và gần gũi đúng như xem 2 con trâu đánh nhau ở làng.

 Sau mỗi trận đấu loại, những "ông" trâu thua trận đều bị dắt ngang bãi rộng bên ngoài để... hóa kiếp trước khi bị xẻ thịt đem bán, còn "cụ" trâu vô địch được xẻ thịt bán cho người dân để cầu may cho cả năm.
 
Trước đây vào năm 2005, tại phường Long Bình (Q.9, TPHCM cũng có sới Long Bình mở cửa phục vụ người mê chọi trâu. Sân chọi trâu được thiết kế quy mô hoành tráng, trang bị ghế ngồi trên khán đài. Tuy nhiên, sau 3 năm, sới Long Bình đã đóng cửa để chuyển sang hình thức kinh doanh khác.
 NGUYỄN ĐÌNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Bóng đá trong nước

Bóng đá quốc tế

Kevin De Bruyne sẽ giải mã hàng thủ chủ nhà

Sheffield United – Manchester City: De Bruyne trở lại để vực dậy Man Xanh

Sheffield United tiếp đón nhà cựu vô địch trên sân nhà Bramall Lane trong trận đấu sớm vào thứ Bảy. Cuộc chiến này dường như đã đến quá muộn với  Sheffield bởi Man City đã vượt qua cơn khủng hoảng chấn thương và phục hồi được đội hình rất mạnh với sự trở lại của Kevin De Bruyne và Laporte.

Quần vợt

Sonego gây sốc khi đánh bại Djokovic

Vienna Open: Sau Nadal, Sonego là người thứ 2 “dám thắng” Djokovic trong mùa giải 2020

Novak Djokovic đã để thua trận thứ 3 trong mùa, và là lần thứ 2 để thua trước một đối thủ cụ thể. Sau trận thua tan nát Rafael Nadal ở chung kết của Roland Garros, Djokovic đã thất thủ với điểm số “không tưởng” trước Lorenzo Sonego (Italia) 2-6, 1-6 ở tứ kết của Vienna Open. Với kết quả này, tham vọng giành 500 điểm để chắc Ngai vàng Nhà Vua của Djokovic hoàn toàn đổ bể!

Các môn khác

Oleksandr Usyk

“Miêu hiệp” Oleksandr Usyk: Không xem mình là lý do mang lại nụ cười cho người Ukraine, nhưng muốn mang thành công về cho tổ quốc

“Miêu hiệp” Oleksandr Usyk vừa có những tâm sự sảng khoái hướng đến “Trận đại chiến 2 làng quyền Anh - Ukraine” khi anh sẽ đấu với Dereck Chisora “cái tát tai” tại sàn đài The SSE Arena vào cuối tuần này. Sau sự sụp đổ của Vasyl Lomachenko, hiện Usyk là quyền thủ người Ukraine duy nhất đang dốc sức chiến đấu để phất cao lá đại kỳ xanh - vàng của nước nhà…